"Алтын минбар" XXII Казан халыкара кинофестиваленең төп конкурсы "Тулы метражлы уен фильмнары" номинациясе үзенең матбугат конференциясендә Иран, Малайзия, Шри-Ланка, Таҗикстан, Төркия һәм Россия режиссерларын җыйды. Очрашу гадәттәгечә эшләрне тәкъдир итү өчен булса да, темаларның төрлелеге ахыр чиктә балаларның киләчәге турындагы җанлы әңгәмәгә әверелде. Үзара көндәш булсалар да, картина авторларны бер-берсен хуплап уртак фикергә килделәр.

«Нинавау»: иманны үзгәртү һәм гаиләнең кабул итүе

Очрашуны Малайзиядән Бебра Маилин ачты. Аның "Нинавау" дебют тулы метражлы фильмы Куала-Лумпурга укырга киткәч, ислам динен кабул иткән кыз турындагы гаилә драмасы, ә туган җире Сабахка кайткач, күпчелеге христиан динендә булган гаиләсенең аны аңламау каршылыгы белән очрашуы. Картина нигезендә шәхси тарих ята.

"Мондый хәлләр безнең җәмәгатьчелектә еш була. Фильм - гаиләнең кабул итүе, дини толерантлык һәм бергә яшәве турында", - дип сөйләде режиссер.

Аның картинасы турыдан-туры балалар турында булмаса да, олыларның карарлары якыннары тормышын ничек үзгәртә алуын күрсәтә.

«Елга ташы»: көч куллану буларак сәясәт

Шри-Ланкадан Лалит Ратнаякенең эше иң кискене булып чыкты. Аның "Елга ташы" фильмы илендә өч дистә елга якын инде гадәткә кертелгән сәяси гаделсезлек турында: хөкемдарлар хакимияттә калу өчен җинаять эшенә баралар, аларның серләрен ачучыларны юк итәләр. Полиция - саклаучы түгел, ә корал булып тора.

"Фильмның төп соравы ул кешенең гаебе суд тарафыннан исбатланмаган кешене үтерергә хокук бармы?" - дип мөрәҗагать итте режиссер, һәм бу мәсьәләдә аның илендәге сәяси авыруы тупланган кебек тоелды.

«Фәрештәләр җире»: соңгы өмет

Ираннан Бабак Хаҗепаша Казанга камалышта калган Газзәдә яшәүче балалар турындагы "Фәрештәләр җире" фильмын алып килә. Ул аны ел ярым вакыт дәвамында Тәһрандагы Газзә секторы вакыйгаларын торгызып төшерә, Бейруттан һәм Ливаннан актерлар эзли, алар белән айлар буе аларның телен аңламыйча да репетиция ясый. Ләкин төп кыенлык, режиссер сүзләренчә, техник яктан булмый.

"Без Аллаһ алдында булганда һәм Ул бу балалар өчен нәрсә эшләдек дип сорагач, мин инде әйтә алырмындыр үз бурычымны үтәдем, дип", - диде кинематографист.

Аның фильмы кино гына түгел. Бу - вөҗдан.

«Янәдән туу»: ананың ялгызлыгы

"Янәдән туу" фильмында төп рольне башкаручы һәм режиссер Изабель Каландар СССР таркалганнан соң калган Таҗикстан турында сөйли. Гражданнар сугышы бара, ирләре Россиягә эшкә китә, хатын-кызлар һәм балалар ялгыз кала. Исеме Иран шагыйрәсе Форуг Фаррохзад шигырьләреннән алынган, һәм ул – геройларга насыйп булмаган икенче шанс турында сөйли.

"Кечкенә кыз әтисен эзли, ләкин чынлыкта фильм әнисенең ялгызлыгы турында. Минем фильмда кызга 8 яшь. Балаларның бөтен бер буыны әтиләрсез үсә. Хәзер инде әниләре дә эшкә китә. Балалар яратуга тансык булып, яклаусыз үсәләр", - диде ул.

Изабель рольне үзенә уйнарга туры килүен әйтә, чөнки иң якын дусты: «Синнән дә яхшырак уйнаучы булмаячак», - ди.

«Капитан кызы» һәм «Моң»: Россия карашы

"Капитан кызы" фильмы актеры Алексей Дегтярев, режиссер Лариса Садилованың үз балачагына нигезләнеп төшерүен әйтте. Фильмда балалар йортларыннан булган ятим балалар төшерелгән. Дегтярев үзе вожатый ролен башкара, аның персонажының исеме күптән түгел дөньядан китеп барган әтисе хөрмәтенә аталган. "Бу мәхәббәт турында фильм. Кечкенә кызның капитан әтисен көтүе һәм гаиләнең ахырдан бергә булуы турында тарих", - дип нәтиҗә ясады актер.

Софья Чигированың "Моң"ы фестивальдә аншлаг җыярга өлгерде инде, исеме башка телгә тәрҗемә ителә алмаган татар сүзен ул "җан җырлавы" дип аңлата. "Безнең герой авырлыклар кичерә, тамырларына кайтырга була һәм үзен шунда таба", - дип аңлатты ул.

Анис Лассуд: «Балаларыбызга нәрсәләр сеңдердек?»

Фикер алышуга Тунистан 25 еллык стажы булган документалист Анис Лассуд кушыла. Аның "Безнең орлык" фильмы башка номинациядән кергән һәм анда балалар тарафыннан сугыш башланмый һәм миграция турында карарлар кабул ителми. Ул аны биш ел төшерә.

"Исеме - сорау: без балаларыбызга нәрсәләр сеңдердек? Олылар алдында гаять зур җаваплылык, ләкин алар балаларны тыңларга түгел, ә алар өчен карар кабул итәргә күнеккәннәр. Олыларны бераз тыеп һәм балаларга сүз бирергә телим", - диде ул.

Һәм шунысын өстәп Туниста Урта диңгезне законсыз йөзеп кичүче ун мигрантның дүртесе - 18 яшькә кадәрге балалар. Алар законнарны беләләр һәм аны исән калу өчен бердәнбер мөмкинлек итеп кулланалар.

Режиссерларны берләштергән тема: соңгы өметебез – балалар

Очрашу уртасында режиссерлар үз илләре - Иран, Гыйрак, Таҗикстан, Шри-Ланка, Тунис турында күпме генә сөйләсәләр дә, алар бер уртак фикергә килделәр: дөнья балаларын югалта. Тамашачы буларак кына түгел, буын буларак.

Журналистның “балалар турында фильмнар күп булу очраклы микән?”, дигән соравына Бабак Хаджепаша җавап бирде:

"Әгәр кешелекнең сугыш, ялган һәм явызлык арасында яшәвен дәвам итәргә теләге булмаса, туктатуга сәбәп - балалар. Алар - ихласлык һәм игелек символы. Соңгы елда Газзәдә 24 мең бала үлгән. Дөньялык эндәшми. Кино бу турыда чаң сугарга тиеш".

Анис Лассуд аны хуплап:

«Олылар суган кыягы булса, балалар аның орлыгы. Ләкин бүгенге “суган” зәгыйфь, шуңа күрә балалар үз юлларын үзләре салырга мәҗбүр», диде.

Изабель Каландар өстәп:

«Балалар турында фильмнар олылар өчен төшерелә. Алар белергә теләмәгәнне без күрсәтергә тиеш».

Нәрсәгә зарланалар һәм нәрсә белән горурланалар

Журналистларның сораулары әңгәмәне тагын да кыздырып җибирә. Иранда кино төшерүнең кыенлыклары турында сорагач, Бабак Хаҗепаша: "Без күнеккән. Сугыш чорында сәнгать сүнергә тиеш түгел, ә үсәргә тиеш. Бу - үзаңны саклау мәсьәләсе".

Ә Казанның яңа кинематографик башкалага әверелүе турында әйткәч, режиссерлар иң мөһиме мәдәниятсез, әдәбиятсез һәм кешегә хөрмәт күрсәтмичә кино төшерү мөмкин түгеллеге турында килештеләр.

"Режиссерлык гены бөек әдәбияттан, фәлсәфәдән, тарихтан ярала. Казанда боларның барысы да бар", - диде Бабак Хаҗепаша.

Софья Чигирова искәртеп үткәнчә, кино - коллектив сәнгать булып һәм аны үстерү өчен дәүләт ярдәме генә кирәклеге түгел, ә тамашачының милли кинога кызыксынуы да мөһим.

Анис Лассуд балалардан башларга тәкъдим итә: "Мәктәпләрдә кинематографик белем бирүне кертегез. 10-20 елдан барысы да төптән үзгәрәчәк буын үсеп киләчәк".

Монолог урынына диалог

Очрашу ахырында режиссерлар таралырга теләмеде, алар микрофонсыз да сөйләшүне дәвам иттеләр. Бүген дөнья авыр хәлдә булганда кино сәнгать кенә була алмый. Аларның һәрберсе фестивальләр һәм сыннар өчен түгел, ә аларны ишетүләрен теләгәннән төшерәләр.

"Кинематография - кеше җанын чистарту", - диде Бабак Хаҗепаша, һәм бу гыйбарәдә, мөгаен, очрашуның төп нәтиҗәсе чагылды.

"Тулы метражлы уен фильмнары" номинациясендә төп призны кем алачак? Бу сорауга җавап әлегә сер булып кала. Иртәгә, 8 сентябрьдә, Галиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында ябылу тантанасында "Алтын минбар" XXII Казан халыкара кинофестивалендә җиңүчеләрнең исемнәре билгеле булачак. Фильмнары шорт-исемлеккә кергән режиссерларның исемнәре билгеле инде, ләкин аларның кайсысы төп бүләккә лаек булачагын да тиздән беләчәкбез.