Казанда "Алтын минбар" XXII Халыкара кинофестивале дәвам итә. Бүген матбугат үзәгендә кыска метражлы уен фильмнары конкурсында катнашучылар белән матбугат конференциясе узды. Россия, Иран, Сүрия, Һиндстан, Гыйрак һәм Төркиядән алты режиссер бер өстәл артына җыелып, экран вакытының 30 минутында сугыш темасын, кастага бүленешне, авторитаризмны, миграцияне һәм геройның әтисен эзләү юлын ничек урнаштырырга кирәк икәнлеге турында сөйләделәр. Иң мөһим сорау - ни өчен алар болай итеп эшлиләр соң?

Мулла һәм мәҗүсиләр: XVI гасырда мәдәниятләр киселеше

Бу секциядә Булат Минкинның «Чудище» (Албасты) фильмы тәкъдим ителде. Вакыйга XVI гасырда, Явыз Иван Казанны алган чорында бара. Яраланган мулла шәһәрдән качып, урманга китә һәм анда сәер кыяфәтле хатын-кызны очрата, башта ышанмыйча караса да, соңыннан урман хайваннары белән бергә коткаручылары да булып чыга. Урманда очраган кеше мәҗүси илаһларга табына, ләкин нәкъ аның игелеклеге һәм ярдәм итүчәнлеге геройның карашларын үзгәртә.

"Минем уйлавымча, бу фестиваль девизына бик туры килә: "Мәдәниятләр диалогы аша - диалог культурасына". Бу вакыттан тыш һәм милләтара тарих. Анда татар яки рус булуың мәҗбүри түгел, ул удмурт, чуваш, мари да булырга мөмкин", - дип белгертте фикерен режиссер.

Фильм урманда, яр кырыйларында, күл янында өч-дүрт көн эчендә генә төшерелсә дә, һәрбер минуты истә калырлык булган. "Төшерү шартлары авыр булды. Яңгыр ява башлады, актриса күлдә бата язды", - дип ачылды Минкин. Фильмга акча юк иде, үзебезнекенә төшердек, ләкин, аның сүзләренчә, Татарстанда командасы көчле. "Бездә талантлы кешеләр бик күп. Бердәнбер нәрсә - финанслау җитми. Ул булса, киләсе дәрәҗәгә чыгабыз", - диде режиссер, һәм бу сүзләр фестивальгә килгән күп кенә Татарстан кинематографистларының өмет буларак яңгырады.

Истанбул күзәтү астында: бутик-отельдә авторитаризм

Төркиядән Салих Ортачай "Төнге смена"сын күрсәтте. Анда администратор Эмрахның тарихы күрсәтелә, ул Таксим мәйданындагы кунакханәдә төнге сменада эшли. Җитәкчесе Адем аны камера аша тәүлек буе күзәтә һәм бу күзәтүгә инде түзәрлек булмый. Фильм хезмәткәрнең үзен генә түгел, ә аның кунаклар, шул исәптән чит ил туристлары белән үзара бәйләнешенә дә тәэсир итә торган тоташ күзәтү турында сөйли.

"Төп тема - авторитаризмның кешегә йогынтысын күрсәтү. Бу байлар һәм ярлылар турында түгел, ә шәхси чикләр турында. Бу хәтта кардәшләр арасында да булырга мөмкин", - дип аңлатты режиссер.

Ни өчен төрек сериаллары Россиядә популяр, ә тулы метражлы фильмнар - юк дигән сорауга, Ортачай гади генә итеп: "Төркиядә кино индустриясенең барлык белгечләре хәзер сериалларда күбрәк катнаша. Шуңа күрә тулы метр еш кына техник һәм матди ярдәмсез кала", - диде.

Минабтан 168 кыз: онытылмаслык фаҗига

Ираннан Әхмәт Хейдарян Казанга "Әти эзләгәндә" фильмы белән килә. Футболкасында - мәктәп рюкзагыннан алынган 168 саны. Бу сан Минабтагы мәктәпкә ракета һөҗүменнән үлгән 168 кызны символлаштыра. Ул фильм фаҗига алдыннан төшерелүен әйтте, ә бүген бу истәлек буларак бара.

"Бездә "шәһит" төшенчәсе бар – бу иман юлындагы үлем. Үлгәннәр дә, исәннәр дә, безнең йөрәкләрдә һәрвакыт яши. Фильмның идеясе шунда: ата-аналарын югалткан балаларның эзләүләре нәтиҗә китермәсә дә, барыбер соңыннан иң югары бүләкне - җәннәт һәм мәңгелек бәхетне алалар", - диде Иран режиссеры.

Аның геройлары хыялларын мөмкин булмаса да, ихтыяр көче белән тормышка ашырырга тырышучы абый-сеңел.

Сүрия фаҗигасе символы буларак әфлисун

Мөхәммәт Ибраһим, Сүрия операторы, "Әфлисун юлы" фильмын тәкъдим итә. Аның герое - авылдан килгән малай Заин, анда барысы да әфлисун уңышы белән яши. Ул мәктәп экскурсиясенә барырга хыяллана, ләкин сугыш аркасында тиз генә уңышны җыеп алу мөмкин булмый. Аннары ул дусты белән шәһәрдә әфлисуннарны сатырга дигән карарга килә.

"Ни өчен бала? Чөнки безнең халык - бала кебек. Сугыштан иң күп зыян күргән балалар. Нигә әфлисун? Бу символ. Бездә алар күп үсә. Әгәр дә кеше бик ярлы булса, ул сезгә теләсә кайсы вакытта бүләк таба ала - бу әфлисун була", - дип аңлатты оператор.

Фильмны бөтен гаиләсе белән бергә төшергә, бюджетсыз - "туганнар безне үзләре ашатты". Һәм фильмның Казан фестивалендә катнашуы, Мөхәммәт сүзләренчә, аларга зур дәрәҗә.

Тормышның кыл уртасында үлем: миграция упкын кебек

Гыйрактан Рекар Барзан Казанга "Тормышның кыл уртасында үлем" фильмы белән килә. Ул матбугат конференциясендә аның картинасы Көрдстанның кырыс шартларында миграциягә карар кылган яшьләр турында икәнен сөйләде.

"Минем герой өч параллель юл уза. Берсендә ул кача һәм уңышка ирешә, икенчесендә - юлда үлә, өченчесендә - бер күзәнәктән икенчесенә эләгә", - диде режиссер.

Ул фильмның минималь бюджет белән волонтерлык нигезендә төшерелүен әйтте. "Без моны коммерция өчен түгел, ә җанны биреп эшләдек", - дип ассызыклады ул. Һәм аның өчен кино - мәңгелек яшәү ысулы, дип өстәде. "Режиссер фильм төшерелгән вакытта гына режиссер була. Аннары ул кабат гади кеше", - диде ул Иран хезмәттәше сүзләрен җиткереп.

Каста системасы һәм ихлас күз яшьләре

Матбугат конференциясенең иң хисле мизгеле Һиндстан режиссеры Шобхита Такурның чыгышы булды. Ул "Теге, бер уйнаучы" фильмын - табиб булырга хыялланган түбән кастадан Сапна исемле кызның тарихын тәкъдим итте. Аңа яшәеш өметләре, система киртәләре һәм ярлылык белән көрәшергә туры килә - ул бөтен гаиләсе өчен акча эшли, ә абыйсы һәм әнисе аның белем алу теләген хупламыйлар.

Сөйләгәндә Шобхитаның тавышы калтырап ала. Ул бер мизгелгә тын кала, ләкин үзен кулга ала. Зал аңа тыныч кына һәм хөрмәт белән карады. Журналистлар алдында фильмны тәкъдим итүче режиссер гына түгел, ә үзенең шәхси тарихын сөйләвен аңладылар.

"Бу - каста системасы һәм хатын-кызларны санламау проблемасы. Түбән кастадан булган кызларның белем алырга хокукы бар, ләкин алар зур кыенлыкларын кичерәләр. Фильмда мин бу проблемага хөкүмәт һәм җәмгыять игътибарын җәлеп итәргә теләдем", - диде ул.

Журналистларның берсе аңа четерекле сорау бирде: мондый фильм максатка ирешәме? Шобхита башта уңышка ирешүенә ышанмавын таныды, ләкин фестивальләрдә күрсәтүләр киресенчә булып чыкты. Һиндстан җәмәгатьчелеге мондый проблемаларның әле дә булганлыгына шаккаткан. "Күпләр үзгәреш булуны теләр иде, ләкин моның өчен дәүләт ярдәме кирәк. Ә тиз үсештәге Һиндстандагы дәүләт халыкның бу кечкенә катламын сизми", - диде ул.

Кино төшерүнең кыенлыклары турындагы сорауга җавап биреп, ул Һиндстанда иҗат иреге бар - иң мөһиме хакимиятне турыдан-туры тәнкыйтьләмәү диде. "Ә хатын-кызлар һәм касталар проблемаларын иркен күтәрергә мөмкин", - дип билгеләп үтте ул.

Кыска метр – зур сорау

Матбугат конференциясе финалында журналистлар режиссерлардан аларның фильмнарының киләчәге турында сорадылар. Булат Минкин татар телендәге фильмнарны платформаларга сату авыр булуын таныды. "Үз акчаларыбызга төшердек, бер өлешен булса да кире кайтарасым килә. Ләкин миссия коммерциядән мөһимрәк", - диде ул.

Сүрия операторы Мөхәммәт Ибраһим фестивальдә катнашу мөмкинлеге өчен һәм кичәге Болгарга сәфәре өчен рәхмәтен белдерде.

Шобхита Такур, тагын болай дип өстәде: "Казан һәм бу фестиваль - диалог өчен мәйданчык. Мин беренче тапкыр Сүриядән килгән кешене очраттым. Бу бик яхшы - кино аша без авырлыклар, өмет, безне борчыган нәрсәләр турында сөйләшә алабыз".

Кыска метражлы уен фильмнары - "Алтын минбар" XXII Казан халыкара кинофестиваленең биш конкурс программасының берсе. Фестиваль 8 сентябрьгә кадәр дәвам итәчәк. Күрсәтүләр "Корстон" һәм "Мир" кинотеатрларында уза.