"Алтын минбар" XXII Казан халыкара кинофестивале программасы кысаларында Үзбәкстанның танылган режиссеры һәм сценаристы Йосып Разыйковның мастер-классы узды. Аның "Керосин" (2019) фильмына багышланган чара "халык киносы" ничек барлыкка килүе турындагы сөйләүләре әзер кулланма сыман кабул ителде.

Йосып Разыйков очрашуны картинаның нигезен тәшкил иткән тарихтан башлады. 40 елдан артык элек, ВГИК студенты буларак, ул Беларусиягә практикага китә. "Без, булачак драматурглар, авылда печәнне җыеп алдык, - диде режиссер елмаеп. - Аңа мәрхүм булгач та, төшендә эшләр кушып торучы ире турында сөйләгән хатын йортында яшәдек". Бу хәл режиссерны шулкадәр гаҗәпләндерә ки, дистә еллар узгач, ул аны сценарийга әйләндерә.

Төп герой - 83 яшьлек Павла атлы хатын, ул юкка чыгып баручы бер авылда яши. Яктылык һәм җылылыкның бердәнбер чыганагы анда кәрәчин уты, ул фильмда "тере су" да, "үле су" да символы буларак күрсәтелә. Мәрхүм ире Петр Иванович төшенә кереп аның гамәлләренә юнәлеш биреп тора, бу гади тормышны бер мистикага әйләндерә.

"Кәрәчин"не 14 көн эчендә төшергәннәр. Операторлар да, төркемнең бер өлеше дә бушлай эшли. Режиссер акча җитмәү сәбәпле рәссам вазыйфаларын үз өстенә ала: "Рәссам ялласаң, түләргә кирәк, ә мин барысын да үзем эшләргә яратам". Аның үрнәгендә команда да гонорарлардан баш тарта. "Бу халык киносы", - дип аңлатты Разыйков, "халык киносы" аз бюджетлы гына түгел, ә "тамашачыга мөрәҗәгать итүне" аңлата.

Ләкин иң гаҗәбе - инвесторларның да катнашуы. Фильм "Кинотавр"да күрсәтелгәндә, залда Роман Абрамович та утыра иде. "Без бурычларга кердек, һәм Роман Аркадьевич аларның барысын да япты. Аңа зур рәхмәт", - дип уртаклашты режиссер. Фильм Даниил Дондурей исемендәге Кино белгечләре һәм кино тәнкыйтьчеләре гильдиясе призына лаек була, ә Сергей Николаевич Старостин, фильм өчен язылган җырларны ишетеп, "Иң русча картинаны үзбәк төшергән" дигән гыйбарәне әйтә.

Кино төшерү вакытында, режиссер сүзләренчә, күп могҗизалар була. Аларның берсе - бензин йөртүче. Соңгы сәхнәдә сөт ташучы төшерелергә тиеш иде, ләкин камера басып торган соңгы мизгелдә кино төшерүче команда бензин ташучы машинаны чыгарды. Актриса Елена Ивановна Сусанинага бу роле кинода дебют эше була, гаҗәеп авыр шартларда эшләсә дә, төшерү барган йортта кием алыштыра, салкынга һәм арыганлыкка түзә, ләкин бер тапкыр да зарланмый. "Мин актерлыкка укымыйча төшкән кешеләргә бигрәк тә акча түләү кирәк дип саныйм", - диде ассызыклап Разыйков, гәрчә ул үзе түләүдән баш тартса да.

Мастер әйтүенчә, ул кем төшәчәген алдан белә һәм конкрет актер өчен репликаны яза - шулай эшләү җиңелрәк, ди. "Мин үзем өчен сценарийлар язам, кыскача - 20 биткә, бер атна эчендә яза алам", - дип таныды ул. Операторлар белән режиссер каты эшли: "Мин киноны күрәм, дип".

Яраткан фильмы турында сорагач, Разыйков Федерико Феллининың "Юл"ын атады, нәкъ менә шул аңа иң нык тәэсир итә дә. Хәзерге кино базары турында сөйләгәндә, ул ни өчен "Керосин" кебек картиналар популяр түгеллеген аңлатты: "Аларга ихтыяҗ юк. Әкиятләрне экранлаштыру җиңелрәк, чөнки авторлык хокуклары белән проблемалар юк, алар тамашачыга аңлашыла. Коммерция хәрәкәте гади: кешеләргә ошамаса да, алар башкаларга нигә ошамаганын аңлар өчен булса да, баралар". Шулай ук тамашачылар фестиваль эшләре белән сирәк кызыксына.

Разыйков сүзләренчә, ул күмәк халык җыелуны бер үк вакытта ярата да һәм аннан курка да, ләкин нәкъ менә анда ул яңа проектлар өчен актерлар таба ала да.

Очрашуны тәмамлап, режиссер тамашачыларга игътибарлары өчен рәхмәтен белдерде һәм: "Миңа бәхет бик еш елмая", - диде. Бу аның һәр сүзендә сизелде - "иң русча киносны" төшергән кеше гаҗәеп тыйнак һәм ачык булып кала алды. Аның мастер-классы фестивальнең иң җылы һәм җанлы вакыйгаларының берсе булды, чөнки ул чын киноның акча өчен түгел, ә мәхәббәт һәм эшкә тугрылык өчен тууын исбатлады.